مقاله ای از تاماس الساسر درباره بازیگری: ظرافت در برابر شور

یکشنبه 24 شهریور 1398 ساعت 14:12

آرخه _ مقاله - قسمت اول: نزدیک‌ترین خویشاوند سینما در میان هنرها نه ادبیات، که تئاتر است. سینما و تئاتر هر دو “هنرهای بازیگری” هستند، در هردو کنش‌ها توسط بازیگران انسانی تکرار می‌شود . در تئاتر، بازیگران آشکارا عوامل اصلی کارند؛ همراه نمایشنامه‌نویس و کارگردان، مؤلفان مشترک اثرند. اما نقد فیلم تخصصی به ندرت به تحلیل بازیگری پرداخته است؛ نگره مؤلف کارگردان را مستبد بزرگی می‌داند که بازیگران در بهترین حالت تنها سربازان بی‌اراده‌ای هستند که به او کمک می‌کنند.

نظریه‌پردازان سنتی سینما تصویر صحنه تئاتر را در برابر فوتورئالیسم سینما (که متحرک و توهم‌زاست) قرار می‌دهند. اما این مقایسه درست نیست، چون تئاتر به فضای صحنه نیازی ندارد، تنها به حضور بازیگر نیازمند است. واژگان نمایشنامه تنها از خلال چهره‌ها، بدن‌ها و صداهای بازیگرها ظاهر می‌شوند، اینها گوشت و خونی هستند که به حروف نمایش حضوری فیزیکی و ثبات و تداوم می‌بخشند. اما این حضور فیزیکی مال بازیگر هم هست؛ بازیگر در یگانگی و کنش متقابل اجتماعی با یکایک تماشاگران. این تضاد توهم را تضعیف می‌کند، اما به بازیگر جایگاه متعالی‌تری می‌بخشد. جوهر تئاتر نمایش کاباره‌ای است: بازیگر در نقش خودش، خطاب مستقیم به تماشاگر و تماس چشم در چشم از نوع اجتماعی-فیزیکی.

اما در سینما، حضور انسان توهمی است، تنها پی‌هم‌آیی تصاویری را داریم که این حضور را چنان مهار می‌کنند و تخت می‌سازند که دوربین ناچار می‌شود مداخله کند و برای هر لحظة مهم دراماتیک تصویر تازه‌ای فراهم آورد ــ هرچند این برش‌ها تداوم حضور بازیگر را مختل می‌کنند. ممکن است کلوزآپ احساس صمیمیت و نزدیکی بیشتری به وجود آورد، اما حتی در اینجا هم با حضور انسانی کنسرو شده، انتزاعی و pixilated سروکار داریم ــ حضور تخیلی، نه اجتماعی. به عبارت دیگر سینما هنر بازیگری و در عین حال هنر تصویری است؛ یک هنر بازیگر تصویری.

اما سینما حالت انتزاعی خود را با نوع تاره‌ای از ظریف‌کاری جبران می‌کند. صحنه متعارف خواهان فرافکنی فعال بازیگر به کمک چهره و بدن است؛ کلوزآپ سینمایی خواهان فعالیت منفعلانه تنها با چشم‌ها و لب‌هاست. برعکس، برای نماهای عمومی بازی غلیظ لازم است. نماهای دارای عمق میدان وضوح بازیگری را در پیش‌زمینه با بازی خفیف با بازیگری در پس‌زمینه با بازی اغراق‌آمیز ترکیب می‌کنند. نماهای دسته‌جمعی فیلم‌های رنوار سبک‌های بازیگری گوناگون را کنار هم می‌گذارند، سبک‌هایی که بیشتر به بازیگر تعلق دارند تا به کارگردان.