یادداشت حسین کیانی: ترجمه علیه ادبیات

چهارشنبه 27 شهریور 1398 ساعت 11:11

آرخه نیوز _ حسین کیانی: ترجمه ی ادبیات نمایشی تاریخی صدواندی ساله در ایران دارد و ازجمله ی بزرگترین دست آورده هایش این است که تا حدودزیادی توانست، تئاتر را به مفهوم ارسطویی و غربی به ایرانیانِ علاقمند به ترقی و نوگرایی فرهنگی بشناساند. از آن زمان تا به حال، ترجمه ی ادبیات نمایشی غربی سازو کارهای مختلفی داشته واز زوایای گوناگون قابل بررسی است.یکی از این زوایا که ممکن است مطرح کردنش ذهن آشوبه ی برخی ها را سبب شود، نقش آسیب زننده ی ترجمه( چه خوب و جه بد) به پیکره ی نحیف ادبیات نمایشی معاصر ایران است. مسائلی همچون؛ سخت گیری ها و ممیزی های متعدد و دردسرهای به صحنه بردن یک‌متن ایرانی، روی گردانی و تمایل اندکِ ناشران به چاپ نمایش نامه های ایرانی، بی توجهی و کم توجهی تصمیم گیران فرهنگی به ادبیات نمایشی ایرانی و نشناختن و ندانستنِ ضرورت تاریخی و فرهنگیِ ادبیات ملی نمایشی و چندین و چند مانع و مشکلات گوناگون، سبب ساز این می شود که ترجمه ها ی متون غیرایرانی چه برای چاپ و چه برای اجرای صحنه بسیاربیشتر موردتوجه قرارگیرند و جایی برای نگارش و چاپ و اجرای نمایش نامه های ایرانی باقی نگذارند. در واقع ترجمه ها از خلا و تبعیدِ اجباری و خودخواسته ی نمایش نامه نویسانِ ایرانی کمالِ استفاده را می برند و صحنه ها را از آدم ایرانی و هزاران مسائل گریبانگیر او تهی می کنند.صحنه های تئاتر، تبدیل به جایی امن برای بیان مسائل جوامع و انسانهایی می شود که خود از بزرگترین و مهمترین رسانه ها از جمله سینما و ادبیات برخوردارند و تئاترِ تو سری خورده ی ما می شود مسحور و ذوق زده ی دست آوردها و تجربه های نویسندگانی که حتی ممکن است نام این کشور را نشنیده باشند و نتوانند جای آن را روی نقشه ی جغرافیا نشان بدهند و اصلن برایشان اهمیتی نداشته باشد که ما مردم این سرزمین که هستیم و چه هستیم و چه می خواهیم و چه می گوییم. گویی نمایش نامه نویس ما درقاموس روشنفکری گُنگ و لال و همه چیز نادان باید بنشیند و نوآوری های ترجمه شده را بخواند، هیجان زده شود،ذوق وافر ببرد و آن را در صحنه اجرا کند و مسائلِ انسانی انسانِ در هزارتوی رنج ایرانی را ازیاد ببرد و این فراموشی، نه هدف واقعی مترجم یا کارگردانِ این ترجمه ها که نتیجه ی وضعیتِ نابهنجار و بدون سازو کاری است که ادبیات ملی نمایشی ما به آن دچار شده است و گرنه ترجمه آنهم از نوع خوب و درجه اول آن می تواند به تقویت بنیان های ادبیاتِ نمایشیِ صد و اندی ساله ی ما کمک کند.هم در قاموس اقتباس و هم برای اجرای صحنه ای، به شرطِ آنکه این گونه که شده، تبدیل به اولین گزینه ممکن و موجود نگردد.